Rwanda Celine van Soest report

 

Celine van Soest has been assisting a Rwandese MFI for a period of 6 months, helping to improve the accounting and reporting routines and credit processes.
Her report is in Dutch. For more information contact Celine or Terrafina Microfinance's Mariel Mensink.

 

HET LOT VAN EEN MICROFINANCIERINGSINSTELLING

  

Het Togetthere programma van ICCO maakte het voor mij mogelijk om zes maanden voor een microfinancieringsinstelling (MFI) in Rwanda te werken. Na vier jaar in Nederland gewerkt te hebben heb ik deze kans met beide handen aangepakt. Het betreft een MFI die ondersteunt wordt door Terrafina Microfinance. Terrafina Microfinance is een samenwerkingsverband tussen ICCO, Rabobank Foundation en Oikocredit en ondersteunt MFIs in Oost en West Afrika door middel van financiering en technische ondersteuning. De MFI waarvoor ik gewerkt heb heeft in 2008 financiële ondersteuning ontvangen en krijgt sinds enkele jaren technische assistentie en coaching van Microfinance Advisor Frank Bakx vanuit de veldpost van Terrafina Microfinance in Kigali. Mijn rol bij de MFI was het verbeteren van de financiële administratie en rapportage en de kredietprocessen. In de periode dat ik bij de MFI

werkzaam was, maar ook in de periode daarvoor heeft de organisatie met veel onzekerheden en tegenslagen te maken gekregen. Het lot van een microfinancieringsinstelling ligt niet alleen in handen van de organisatie zelf, er zijn verschillende externe factoren en factoren uit het verleden die een rol spelen.

 

Het begin van de verandering

De afgelopen jaren is de organisatie door vier verschillende directeuren geleid. Bij mijn aankomst was er een interim directeur, de voormalig chief accountant. Februari en maart stonden in het teken van het vertrek van de interim directeur, de werving van een nieuwe directeur en zijn inwerkperiode. Een periode van onzekerheid en impasse. Eind maart begon de nieuwe directeur. Het werd al snel duidelijk dat hij een sterke visie heeft over de toekomst van de organisatie en ook hoe dit bereikt kan worden, dit is verwoord in een nieuw business plan voor 2011-2015.

 

Donors en aandeelhouders

Half maart werd bekend dat de grootaandeelhouder van de MFI niet langer zou kunnen investeren in de organisatie. Een tegenslag voor de organisatie. De Rwandese wetgeving vereist alle MFIs in Rwanda een minimaal kapitaal van ongeveer € 350.000 te hebben om zo spaarders financiële zekerheid over hun spaartegoeden te kunnen bieden.

De MFI heeft een kleiner eigen kapitaal en had tot eind maart 2011 de tijd om haar kapitaal aan te vullen. De grootaandeelhouder zou zo goed als zeker het missende kapitaal bijdragen, ongeveer eenderde van het vereiste bedrag ontbreekt nog. Het feit dat de grootaandeelhouder de extra kapitaalbijdrage niet langer zou leveren kon voor de MFI betekenen dat zij haar banklicentie zou verliezen. Hierin speelt ook mee dat de kwaliteit van de leningenportfolio van de MFI nog van onvoldoende kwaliteit is. Door de slagvaardigheid van de nieuwe directeur wilde de Centrale Bank de MFI nog één laatste kans geven om haar kapitaal aan te vullen en de problemen op te lossen.

 

Leningenportfolio

De kwaliteit van de MFI's leningenportfolio is onvoldoende. Aan het begin van het jaar had bijna dertig procent van de leningen een betalingsachterstand van meer dan 30 dagen. Dit is zeer zorgwekkend. Het streven in de microfinancieringswereld is vijf procent. Als een groot percentage van de leningenportfolio niet op tijd terugbetaald wordt vormt dat een groot probleem voor een MFI. De rentepercentages zijn berekend op een bepaald percentage van leningen die niet terugbetaald worden, als dit percentage stijgt is het niet langer mogelijk kostendekkend te opereren. Daarnaast zijn er in 2010 heel weinig nieuwe leningen verstrekt, mede door een tijdelijke sanctie opgelegd door de Centrale Bank.

Er zijn verschillende oorzaken voor het niet terugbetalen van leningen. Veel leningaanvragen zijn niet goed geanalyseerd door de krediet officers en daarom onterecht of in een verkeerde vorm verstrekt. Hierdoor zijn er leningen verstrekt aan klanten die niet goed in staat waren deze lening terug te betalen. Er is niet altijd duidelijk genoeg naar klanten gecommuniceerd dat het onacceptabel is dat leningen niet op tijd worden terugbetaald. Dit stimuleert klanten niet alsnog terug te betalen en moedigt andere klanten aan om ook hun leningen niet terug te betalen. Daarnaast is microfinanciering een kwetsbare sector. Er zijn vele redenen waardoor een klant in de problemen kan raken: ziekte, overlijden van een familielid, faillissement van het bedrijf of verlies van eigendom. Deze gebeurtenissen kunnen het zeer lastig maken de uitstaande lening af te betalen. Tenslotte, na de genocide in 1994 zijn veel ontwikkelingsorganisaties projecten gestart in Rwanda, onder andere op het gebied van microfinanciering. Het was toen echter niet altijd duidelijk of geld als lening, subsidie of donatie beschikbaar gesteld werd. Hierdoor is een cultuur van slecht betaalgedrag ontstaan. De MFI komt voort uit een NGO die in 2005 is omgevormd tot een door de centrale bank erkende MFI. Door de onduidelijkheid over het verschil tussen leningen en donaties en een niet altijd even professionele aanpak zijn veel leningen uit de begintijd niet terugbetaald. Deze historie heeft nog steeds gevolgen voor de organisatie.

 

Het percentage te laat terugbetaalde leningen is nog steeds te hoog, maar al na drie maanden na de inzet van de nieuwe lijn door de nieuwe directeur is er een duidelijke verbetering zichtbaar. Er worden meer leningen uitgezet en deze aanvragen zijn grondig geanalyseerd en daarom minder risicovol. Klanten worden beter opgevolgd als zij hun betalingen te laat voltooien. Ook wordt er meer werk van gemaakt klanten te laten terugbetalen die betaalachterstanden hebben van meer dan zes maanden. Dit gebeurt zowel door de krediet officers als door twee advocaten die hiervoor ingehuurd zijn. Tenslotte wordt er veel gedaan om klanten te laten terugbetalen wiens lening al afgeschreven is.

 

Concurrentie in de Rwandese microfinancieringssector

Er zijn ongeveer 80 MFIs in Rwanda. Daarnaast heeft de overheid recentelijk één SACCO (Saving and Credit Cooperative, een vorm van microfinanciering) in elk district (ongeveer 400) opgezet. Het doel hiervan is om toegang tot financiële diensten in het hele land toegankelijk te maken.

 

Door de grote concurrentie in Kigali, maar ook de rest van het land, is het van belang om ook klanten via andere wegen te vinden, dan te wachten totdat zij naar het branchkantoor komen.

Er zijn nog veel Rwandesen die geen toegang hebben tot financiële dienstverlening. Een gebrek aan klanten is dus niet het probleem, het is de kunst deze groep te bereiken. Een mogelijkheid is het samenwerken met economische ontwikkelingsprojecten. Daarnaast zou de nieuwe directeur graag vier nieuwe branches willen openen, waarvan twee in Kigali. Een grotere aanwezigheid in de stad maakt het voor klanten aantrekkelijker klant te worden. Dit vraagt echter een investering en goedkeuring van de Centrale Bank. Ook wil de MFI mobiele kantoren opzetten om naar de klanten toe te gaan in plaats van klanten naar de bank te laten komen. Dit verlaagt de drempel om klant te worden. Hiervoor is het echter nodig eerst een volledig geautomatiseerd klantensysteem te hebben.

 

Motivatie en doorloop personeel

Een ander probleem waar de organisatie het afgelopen jaar tegenaan gelopen is, is de grote doorloop van personeel en beperkte motivatie en vaardigheden. Lage salarissen is hier een belangrijke oorzaak van.

Het motto van de nieuwe directeur is heel duidelijk. Iedereen krijgt de kans om te leren en zich aan te passen aan de nieuwe situatie en hij is bereid iedereen daarbij te helpen en staat open voor ieders vragen en suggesties. Echter, wie niet bereid is te veranderen en hard te werken voor een goed presterende organisatie loopt het risico zijn baan te verliezen.

 

Tot slot...

De belangrijkste doelen voor de korte termijn zijn: extra kapitaal aantrekken, de spaargelden van klanten en uitstaande kredieten met een kwart verhogen, de terugbetaling van kredieten verbeteren naar 95%, verliezen van alle branches ombuigen naar een winst, nieuwe branches openen en training van het personeel. De organisatie kon het tot voor kort niet veroorloven haar eigen kapitaal te gebruiken voor investeringen en dat maakte het behalen van deze doelen een extra grote uitdaging. Een additionele externe investering moet het mogelijk maken te investeren en daardoor meer klanten te werven en leningen uit te zetten waardoor de organisatie financieel rendabel kan worden. Terrafina Microfinance zal de vereiste kapitaalinvestering voor haar rekening nemen en de komende twee jaar financieel in de organisatie investeren.

 

De toekomst van de MFI lijkt zeker gesteld. De laatste drie maanden is goed te zien wat voor positief effect een goede directeur op een organisatie kan hebben. De inkomsten gaan omhoog, er worden meer leningen verstrekt, de kwaliteit van de leningenportfolio gaat omhoog, er worden meer afgeschreven kredieten terugbetaald en mensen beginnen zich te realiseren dat de werkhouding moet veranderen om te kunnen overleven, zowel als organisatie als om de eigen positie binnen de organisatie te behouden. A

ls de ontwikkelingen zo door gaan, zou deze MFI over een jaar zeer succesvol kunnen zijn.

 

Wil je meer lezen over mijzelf of mijn werkzaamheden, neem dan een kijkje op http://celinevansoest.blogspot.com/.

Voor meer informatie over Togetther zie www.togetthere.nl
en over Terrafina Microfinance zie www.terrafina.nl en het programma in Rwanda contact Mariel Mensink.

 

Subscribe to automatic updates through e-mail.